Home / Algemeen nieuws / Puiffektdadiejalekt-Aflevering 9

Puiffektdadiejalekt-Aflevering 9

naamloos

In jin van m’n vurrugu afljeevuriengu heddu kunnu ljeezu da ut vruugur nie noodug waar om in’t standurd Njidurlaans tu praotu, omda daormeej  pas bij d’invoerieng van du ljirplicht in 1901 ’n bugien meej waar gumokt. Laotur vuraandurdu da in nû’n mèngulmoesju van diejalekt en du standurd taol. Op’t waark en aanduru biezonduru guljeeguneedu prubjeerdu iedurjin du standurd taol tu praotu mar zoogauw zu tuis waaru wiertur auwtoomaoties wir plat guprot. En da waar jil guwoon, ut waar puslotvureekunieng du taol diegu van oew ouwurs aar guljird. Nou wortur vanoe vuwaacht daggu wok un bietju ABN kunt sprjeeku. Jin van m’n vruuguru buurjongus is vuruisd nor Utrecht. IJ zeej datie bukaanst gin diejalekt mjir prot, wok tuis nie. “Ik praot en schrijf allus in’t ABN”, zeej-tie. “Mar as’k oos moeku aon du tillufwoon èm, merkta gulèèk iedurjin tuis. Ik praot dan innees wel EttuLurs. T’is dan net ofda‘k nao nu’n laangu dag waaruku einduluk m’n goei-ju kljeeru uit mag doen en nu’n makkuluku broek en trui aon kan trekku en in’t diejalekt kan buurtu meej’s moeku! K’voel mu dan jillumaol op m’n gumak”. Di ondursteunt en buvèstugd zelfs mèèn vuklaorieng da mensu die vural diejalekt praotu, dassu da doen omda zu d’r eigu ierbij tuis voelu ! En zo isda !

In du vurlèstu afleevurieng van djeezu seerie willik ut nog effutjus èmmu over oozu durpsgunootu die al jil lang en nòg stjids bjeezug zen meejut EttuLurs diejalek001t. Gu zulsu muschient allumaol wel kennu n.l. du Lursu groep ‘Goei Volluk’ meej spulman Cor Wouters met z’n akordeejon, Anita Teunissen met d’r kiebwoord en du zangurs en vutellurs Tiny Augustijn en Piet Teunissen en du Ettusu dichter/zangur Twan Nooijens en muuziekus Frank Melissen.Al mjir as ‘n alvu jeeuw vumokt ‘Goei Volluk’ du mênsu van du Leur en ver daorbuitu meej vrwooluku liedjus en vudrachjus in d’r eigu diejalekt, ut Lurs. In 2005 vuschjin zullie jistu CeeDeeku die as tietul meejkrjig “Efkus op du Leur meej Goei Volluk”. Mooi-ju nummurkus staon d’rop, zoas  oover du kerk meej zun tweej toorus, oovur meulu ‘Du Lelie’ en oovur veul gubouwu en diengu dietur niemjir zèn en waorsu ‘vaort’van emmu.  Aanduru  guzellugu en leutugu liedjus op du CD zèn o.a. nog “Oos vaodurs klak”, en ’t (h)ielaoriesu nummurku “Oerwagiem”. Van, dur tekstschrijvur Piet Teunissen, zelluf gumoktu liedjus vol meej Lursu zaoku náo 2005, wiertur 10 jaor laoter, in 2015 dus,  un tweedu CD gumokt: “Wir efkus op du Leur meej Goei Volluk”. Ook op dì plotju onbrjiktut nie aon uumor en nostulgie. Een paroodiej op d’ouwu Rus ‘Pjottur’ en ‘Mun ukku, ik kandur wel op zittu mar dur nie op staon ‘zèn o.a. nummurkus waor meej pluzier nor gulusturd kan worru. Tumienstu, da vin’ik dan. ‘Goei Volluk’ treej nog altij op en ouwt iermeej ut Lurs diejalekt in jeeru. Sjàpoo !
Ok Twan Nooyens en Frank Melissen zèn gin onbukendu in  EttuLeur en timmuru wok al jil wa jaorkus aon du weg meej zullie mooi-ju liedjus en prachtugu vutellingu, mjistal in’t Ettus diejalekt nut002uurluk. In un inturvjieuw  in’t blad ‘Brabants’ van juni 2016 is tu ljeezu dassu in 2003 zullie jistu CD emmu uitgubrocht meej 15 prachtugu nummurkus over van allus en nogwa. Du tietul van du CD: ‘Onder du Moei-jurbwoom’ vuwijst nutuurluk  naor du  ruim 400 jaor ouwu lienduboom op du Mart in Ettu. Nor ’n iedeej van Frank Melissen vollugdu in 2007 du CD ‘Un Jaor duur mar goed ’n uur’, meej liedjus ovur vunaomuluk du tijd en du vier suzoenu. Ut aontoesjasmu en vakmanschap van Twan aar tot guvolg da in 2010 wir un CD vuschjin, die du tietul meekrjig van ‘Ettus roem en Lursu gloorie’ meej ondurwaarpu as o.a. Vincent van Gogh, ’t Trouwkerksku en du Lambertuskerk, sommutij in’t diejalekt en wokwel in’t standurd Njidurlaans. ‘Blef nie in du kouw staon’ waar vuloopug du lestu CD van zullie, die in 2011 wier gupreesutjeerd. As boekuschrijvur eej Twan wok naom gumokt. In 2003 vuschjin z’n jistu boek in’t Ettus diejalekt “, waorbij tie vur’t diejalekt gubruik moktu van jil nuttugu tips van du Ettusu diejalektdeskundugu Frans Verschuren (†), ‘As wok oe daogu donkur wòrru’. Un jil plusaant boek van d’aand van Twan vuschjin in 2005, wa goj oovur kiendurstrjeeku en deugnieturij, meej as tietul ‘Gataope en bavviaone’. Twan is nou beezug meej zun derdu boek: ‘A’t ouwu wijvu reegunt”. K’èm grwootu wardjeerieng vur alwa Twan en zun kompajonnu tot nouw toe emmu butjikunt vur ut leevudug ouwu van’t  Ettu-Lurs diejalekt meej Twan’zun liedjus, vuraoltjus, gudichtu en boeku. Sjàpoo !


Naodur vuklaort: Santukraom (santenkraam)

“De hele santenkraam is in elkaar gedonderd” schreef een journalist na een stormachtige windvlaag. ‘De hele santenkraam’ betekent ‘het hele zooitje, de hele boel”. Waar komt deze uitdrukking vandaan ? K’èbut vur jullie opguzocht. Ik schrijf ‘t int standurd Njeedurlaans op: “In santenkraam zit het verouderde woord sant (= heilige), dat is gevormd uit het Latijnse woord sanctus. Een santenkraam is dus een ‘heiligenkraam’, ofwel een kraam waar heiligen beelden worden verkocht. Maar santenkraam was vooral ook een spottende aanduiding voor de ‘heiligenbeeldenverzamelingen’ die in de rooms-katholieke kerken te vinden waren. Deze spottende betekenis is in de tijd van de kerkhervorming ontstaan. Deze hervorming was de beweging die in het begin van de 16de eeuw door Maarten Luthur in gang was gezet met als doel terug te keren naar de oorspronkelijke zuiverheid van de RK Kerk. Onder meer de verering van de’santenkraam’was Luther en de zijnen een doorn in het oog. Later vervaagde de betekenis van santenkraam tot ‘boeltje/zooitje’en soms zelfs tot ‘rotzooi/rommel’.

 Frutsulku

Du rups
Meej dur baai-ju op du kèrmus, atraksie in, atraksie uit
wok’un kjirku in du rups, da wier toch effukus uitgubuit.
Zu keek schuin omoog nor um, jil tuvreeju meej dur baai-ju,
zu waaru zoow vuliefd, bljif dieju rups mar wa langur draai-ju !

 

Wok di vuraoltju kundu wir belusturu aggu tumienstu op’t vaksku meej ‘► 00:00’ drukt.

Du was van vruugur.

As oudstu dochtur, moes oos moeku tuis altij du was doen. Daor eej zu nogallus nukjir ovur vuteld. Zu von da nie altij eevu leutig. K’andur mu n’eigu wel wa bij vustellu. Wa denkt aljinug al van al dieju waspoei-jurs van teeguswoorrugs en un wasmusjien en nûn wasdroogur. Da aarru zu vruugur ammaol nie !  Vruugur moessu  zu jist du vuile was kooku op zo’n arrumtierug, pietlutturug kookstelluku, wassu dan meej un soort knijphout moessu oovur laai-ju nor du waskuip. Z’aaru wok nog un wasbord meej wasbossuls en nû vriengur om du was waoturvrij tu maoku. As zu guwassu n’aarru wier die gudrwoogd op dun bljeek of buitu in dun (h)of op un paor wasdraoi-ju die tussu nûn bwoomku en nû paol waar vastgumokt. Vruugur aoldu oos moeku un alluf pond gruunu zjip bij du nieuwu wienkul van Jaansu, die neffu ullie zaat. Daormeej deej zu d’ôôfwas, du kookwas, du bontu was, du piekâântu was, dun omwas en w’ok nog du brakku meej wassu saoturdags in du teil. T’was impusâânt w’ok nog gêf goed vur du slappu was, wâânt ut kostu oegunaomd bukâânt niks. Nou kundu meej ‘Haoriejèl dun ôôftwas doen bij 60 graodu, mar oos Moeku zeej altij: ”Was is was en ast kôkt kôktut en das bij 100 graodu, nie wèrrumur en nie kouwur”. Sommutij-ju w’oordu nou wok wellus da ‘Rebijn’ zoo vudommus goed is vur kleuru. Mar w’oos oopa droeg enkult mar van die grwôôtu gooru jeegur ondurbroeku meej un knopkusgullup, dietie tot h’ondur zun h’oksuls moes h’optrekku en worvan allut vuil en vlekku aljinug meej un zaksku blaauwsul du’r uitgongu. Zellufs n’un vettigu vetvlek van sopsaus van un kerrumunoajku in oopa’s zunnu boezuroen schrobdu zu dur guwoonluk uit meej gruunuzjip en n’un ardu bossul oput wasbord. Oos taantu Toos aarus op nu’n kjir guzeet da’woos opa mar Akriel moes gaon draogu ! Mar da eej oos Moeku w’oos oopa toch mar nie aongudaon, want dan zwittu n’ie vustuveul in zun kruis, zee oos Moeku. Och âârm. K’motur zelluf toch eiguluk un bietju meej lachu. Mooi vuraol, toch ! Da zen toch ammul diengu die indruk op oe emmu gumokt, âândurs zouwu t’oos niemjior errienurd emmu g’ad!

Tot slot: du oplossing van du Braobaansu spreuk van du vurigu kjir:

003In’t diejalekt waar du zin: “Hij zet du tilluviesie uit assu in du tilluviesiemies meej du kulètu bugiennu !

De Oplossieng: Deze spreuk illustreert de gierigheid van de persoon.

 

Da was’t wir vur djeezu maond. Tot du volgundu kjir mar wir bij du lestu “Puffektdadiejalekt”. Oudoe !

 

reacties

  1. Nondekiske Jan wa dist toch wir un schwoon stuksku geworre, mun nwooge schoote vol en munne zatdoek wok, oudoe en dagge bedaankt zèd da witte, Peer v d Leur