Home / Algemeen nieuws / Puffektdadiejalekt

Puffektdadiejalekt

Dit is de 1ste aflevering van mijn maandelijkse column over ons plaatselijk dialect. Voor mij is en wordt het een grote uitdaging om er voor te zorgen dat dein “Puffektdadiejalekt” gepubliceerde onderwerpen leuk en luchtig zijn en blijven en aanleiding zijn om erop te reageren. 
Dialect, ja ..Wat is dat eigenlijk ? Nou: simpel gezegd is dialect de verzamelnaam voor alle gesproken en geschreven streektalen in het Nederlands
taalgebied.
En  …. wanneer dat dan zou zijn ontstaan ? .. Nou, da’s ook niet zo moeilijk! Vanaf ’t moment dat de mens zich niet alleen met gebaren,
gelaatsuitdrukkingen, maar ook met geluid, de stem dus, aan andere mensen iets wilde overbrengen. Voorbeeldje: Toen Eva voor de eerste keer Adam zag in het paradijs, stond ze hem met bewondering en met wijd geopende ogen te bekijken terwijl ze ondertussen alleen maar het woordje “ Oooohhh”  uit kon brengen,
maar ze deed óók ’n stapje terug om aan te geven dat ze ook niet wist wat er allemaal nog méér zou gaan gebeuren.
En door de eeuwen heen hebben  zowel kleine als  grote leefgemeenschappen, verspreid over het hele land, op hun eigen manier ook zichzelf verstaanbaar
gemaakt.
En zo kon ’t gebeuren dat er op ’n gegeven moment in het land ontzettend veel verschillende spreektalen waren.
Elke gewest, stad, dorp, gehucht en buurtschap had z’n eigen dialect. En dat was hartstikke leuk natuurlijk, maar  het had ook één groot nadeel: zo gauw ze de grens van hun eigen woon- en leefgebied over gingen en zich dus mengde tussen de mensen van andere woongebieden, konden ze elkaar niet of heel slecht
verstaan en verstaanbaar maken.
In Brabant bijvoorbeeld waren er al meer dan 25 streken met aantoonbare en merkbare afwijkende spreektalen en dan te weten dat de stadjes en dorpjes in dezestreken ook nog haar eigen dialect hadden.
Om ’n heel, heel lang verhaal kort te maken: er is steeds weer geprobeerd om voor Nederland één standaard taal te ontwikkelen. Hiermee werd begonnen in de
vroege Middeleeuwen toen het zogenaamde  “Oudnederlands” werd ingevoerd dat echter al gauw, om heel veel redenen,  tot mislukken gedoemd was.
De Standaard taal liet steeds maar op zich wachten., maar alle destijdse dialecten waren, vermoedelijk, in meer of mindere mate toch wel enigszins
wederzijds verstaanbaar.
Tussen ruwweg de jaren 1200 en 1500 werd  het “Middelnederlands” in Nederland gesproken en geschreven en was het ook de voorloper van de moderne
Nederlandse taal.
Het “Middelnederlands”, ook wel het Dietsch of Deutsch genoemd, is ontstaan uit een combinatie van een 5-tal streekdialecten.
Er werd in het tijdperk van het “Middelnederlands” maar heel weinig in de volkstaal op schrift gesteld en de meeste mensen, buiten de hogere en
geestelijke stand, waren dan ook, in meer of mindere mate, analfabeet.
Er werd dus ook maar weinig gelezen en gedurende de gehele Middeleeuwen werden alle belangrijke geschriften en officiële documenten in het ‘latijn’
geschreven.
Pas in de 16de eeuw werd het Nederlands als schrijftaal belangrijk.
De basis hiervoor werd gevormd door de dialecten van de gewesten Brabant en Holland, de meest gesproken dialecten in Nederland. Het is eigenlijk ontstaan
in Holland nadat heel veel Brabanders tijdens de 80-Jarige oorlog tussen 1568-1648 naar de Noordelijke Nederlanden waren verhuisd.
De 3de grote taal/dialectgroep in Nederland, het Fries, heeft zich tot een eigen taal gevormd en heeft bij de ontwikkeling van het Standaardnederlands
vrijwel geen rol gespeeld.
Genoeg nu over het ontstaan van taal en dialect in Nederland. De volgende keer ga ik in de inleiding door met de verdere ontwikkeling van de taal en het
dialekt.
Het mooiste woord van Brabant: (H)Oudoe !
In du jistu afleevurieng van deezu seerie bugiennu wu, oe kannut wok aandurs, meej ut mooistu woord van Braobaant. Aon du vukieziengu iervur, in 2005,
deeju ruim zes duuzund mensu meej.
Ut wienundu woord wier ‘HouDoe’ en liet allu aanduru woordu ruimschots aachtur zich. Twee aanduru woordu uit du top 10 van dees vukiezingu,
die wu in oozu
strjeeku wok riggulmaotug w’ooru vubij kommu, zen:
“Meejpussaant” : butjikunt ondurtussu en kom van ’t Fransu woord  ‘en passant’ en “Avuseeru” : da is opschietu, vortmaoku en komt ivvunees uit ut Frans,
naomuluk van ut woordju ’avancer’;
Ut Fraans eej nogalwa invloed gad oput Braobaans diejalekt, da mok wel zeggu. Woordu uit’ut Bargoens, du vroeguru taol van dievu en laandloopurs, zen
zjikur en vast in vuschei-junu diejalektu blijvu angu, mar zen eiguluk gin echtu Braobaanse diejalektwoordu. Un vurbjild is: Bulaaitaofuld = gek,zot.
In du vukiezing van’t mooistu woord zen zukku woordu durrum wok nie meejgunwoomu.
(H)Oudoe: kan, zoas mun schwoonmoedur vroegur zeej, meej un kleinu a of un grwootu a worru guschreevu. Du kleinu a is du a van aap en du grwootu a is du
 a van Henk.
De grwootu a  wor int Braobaans nie uitgusprooku.
Dus ouwu ut mar op ‘Oudoe’, da volgus du kennurs zoo rond 1595 in gubruik wier gunommu. Oudoe komt eiguluk van ut  Spaansu dialect: ut ‘Katulaans’ en
wier ier gusprooku dur du Spaonsu sudaotu uit Katuloonie-ju, die ier emmu guvochtu in ondur âânduru du 80-jaorigu woorlog.
Ut woord eej durrum oos laand bòòvu du rievieru nooit burekt.
Un echt Braobaans woord dus !
Du Spaonsu Katuloonie-jurs zeeju teegu ut Spaonse “à Dios”, “à Dou” mee e u guschreevu en as “oe” uitgusprooku. Dus: à Doe - Het woord butjikkund
‘Tot Ziens’. Vur du Braobaandurs waar ‘oudoe’, uitgusprooku meej du klèmtwoon op du jistu letturgrjeep, nie aljin mar un groet, mar kreeg ut wok un
mooi-ju bodschap meej, naomuluk ‘ouw  ju goed’.
Tot slottu: ‘n diejalekt-vutaolurtju vur du leezurs. Du volgundu zin mot vutaold worru int Needurlaans:
“Vurda’k un schwoon boezuroen aon doe, gaoj’k jist nog effukus afzettu vurda’k budjimmu du peeju zuivur en opjin gaoi zettu”, zeej du knecht  teegu du boer”. Ik vuwaacht eiguluk wel veul goei-ju oplossiengu. Tis nie zoo moeiluk. K’annoe onraoi-ju om allus wa int diejalekt is guschreevu artop tu leezu.
Da elpt arstikku goed !
Du oplossingu kunnu via de Ie-meel (redactie@streekbulletin.nl), Feesboek of Twittur nor ut rudaksie-adres van Etten-Leur Bulletin worru toe gustuurd
en …. aggu nog aanduru biezonduru diejalektwoordu et of kent, stuur mar op, mar dan wel meej un paor reeguls buschreevu hoeta en worvur da wor gubrûikt.
Di wasut. Tot de volgundu kjir  mar wir (april) bij “Puffektdadiejalekt”. Oudoe !

					
									

About auke201

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *