Home / Algemeen nieuws / Puffektdadiejalekt -5-

Puffektdadiejalekt -5-

Jan-december-20140001-e1459579994497
Puffektdadiejalekt        [Jan Hendrickx]

Aflevering 5

Du vurrigu kjir waar’k gustopt meej da’ t Standurd Needurlââns du plek aar ingunoomu van’t diejalekt. Da eej zich langzaomuraand uitgubreid as guvollug van vunamuluk du invoerieng van du ljirplicht in 1901 en du  uitbreiding iervan in 1969 en 1975. Dur zen mensu, waorondur ikzelf w’ok bij w‘oor, die vinnu da g’ut dieâlekt nie in un bupaold keurslijf zou mottu stoppu. Ut woordgubruik en du stijl in du standurd sprjiktaol zèn aandurs as in du standurd guschreevu taol en grammatiekaol is du sprjiktaol mistal ‘vrij-jur’ as du schrijftaol. Veul taolveraanduriengu kommu vur t’jist vur in du sprjiktaol. Zo waarut en zo gôgut nog stids.Ik vin da’t diejaalekt in  zu’n algjumineid aljìn mar un sprjiktaol zouw mottu zèn en da da wok eiguluk zoow zou mottu blijvu. T’is zoow vurrektu moeiluk  om vur un plots of strjeekgubondu taol, un gulijku schrijfstijl tu vuzinnu en dan wok nog op tu lêggu of vuplicht tu stellu. Guzien du moeilukeidsgraod van du Needurlaansu taol is da volgus mij w’ok onbugonnu waark. Lao’ma zittu, zou’k zeggu teegu al du mensu die daor mee aon du gang zèn. Vurbildju: “Komt dun Aans bij Fraansku Gijzu, du smid op du Kortu Leur, zunne wienkul binnu en ij zee: ‘Frââns, k’mot nun nuuwe piespot emmu’. Vraogt  Fraansku ‘nun grwôôtu of nun kleinu?’. Dun Aans: ‘Jao, dawik nie’. Vraogt Fraans: ‘Vor oevul zêksuls ?’
K’wil mar zeggu: schrijf-ta mar us op un briefku ?? Iedurjin zalta op zun eige munier doen, denk ik dan ! Ik ben d’r inmidduls aachtur gukommu da in jil veul Braobaansustrjeeku, steeju en durrupu eigu diejalekt-schrijftaol is ontwikkuld. Da’s net zoo makkuluk. Gu zouw allus eiguluk op un gulûidsbâântju moetu vastleggu in plek van in un schrifju of boeksku op tu schrijvu. Mar ja, k’zal dur wel gin vustaand van emmu. Zu vuwaachtu w’ok da’t diejalekt gin toekomst mir eej. Nouw, k’an oe wel vutellu datur niks leevundugur is as diejalekt. En daor gok’ut du volgundu kjir oovur emmu !

Frutsulku

Nouw jist effukus wir zon leutig inguzondu ‘kort, rijmulèrku’ van Pjeer van de Leur:

Fietsu
Zu fietstu saomu aand in aand, mooguluk guvaorluk of ongupast
Mar z’íewu mukaoru toch zoow vurrèkus gêru vast.
Totzu daor injees giengu vallu, dur tappurs kwaamu injinnu,
Zij aar un bultju op durru kop en hij aljn mar un paor zjeeru bjinnu !

Gramoatieka:

Du vurrigu kjir aakut g’ad oovur puswoonluku en buzittuluklu vurnaomwoordu. Ik gaoj nouw verdur meej  driej aanduru vunaomwoordu.. Vubiltjus van weedurkjirrundu vunaomwoordu zen: mun’eigu, oew’eigu, dur’eigu en zun’eigu. “IJ zeej bij zun’eigu: as g’oeweigu nie kietult, lachtu bijna nooit nie”. ( Hij zei bij zichzelf: als je jezelf niet kietelt, lach je bijna nooit). Vraogundu vunaomwoordu in’t diejalekt zen: wie, wà (wattu), oeluk(ku) en waffur(ru). Vubild: Wa denktu gij ? Aon waffurru plâânt groei-ju èrrubeesies ?( Wat denkt u ? Aan wat voor een plant groeien aardbeien?) En du lestu: aonwijzundu vunaomwoordu. Die(ju), dit(tu), dat(tu) duzellufdu, utzellufdu, zonnu en zukku. W’ok iervan un klein vubiltju:“Eej deze lapzwââns w’ok zukku slaojbjinnu as dieju slââmpââmpur?” (Heeft deze nietsnut ook van die moeilijke benen als dat stuk ongeluk?) Zoo, gunogt gramaotieka vur vudaog. Du volgunde maond gokkut emmu ovur vuvoegiengu in’t diejalekt.

Naodur vuklaort: Pusjonkullu.

PS. Ik betrap me erop dat ik geneigd ben om mijn teksten steeds in het dialect op te schrijven. Het volgende stukje schrijf ik nu maar in het gewoon Nederlands.

De Katholieke Kerk leerde, dat als men op de dag van ‘Allerzielen’ op 2 november een bezoek aan de kerk bracht en er enkele gebeden deed ( 3 weesgegroetjes, 3 onze vaders en ’n schietgebedje), men daarmee een zieltje uit het vagevuur redde. Je verdiende een aflaat hiermee, zoals de kerk dat noemde.  Je ging de kerk in, deed de genoemde gebeden en ging weer naar buiten en meteen weer naar binnen voor hetzelfde protocol. Het was dus zo, dat als men de kerk verliet en meteen weer betrad, het gold als een nieuw bezoek Dat was dus elke keer een zieltje uit het vagevuur. Dit ritueel werd ‘pusjonkulle’(pesjonkelen) genoemd. Ik herinner mij nog heel goed dat ons moeder tegen mij zei:”Aggu niks tu doen èt Jantju, dan goddu mar efkus pusjonkullu. Daor  doedu impusâânt un goej waark meej. Zieltjus uit ut vaoguvuur aolu”.Het woord ‘pesjonkelen’ komt van ‘Potiuncula’, de naam van een kapelletje in de buurt van Assisi (Italië). De heilige Franciscus (1181-1226) heeft in deze kapel het ‘verdienen van een aflaat’ ingesteld en aan de katholieken kenbaar gemaakt. Het doelloos rondlopen of ijsberen wordt inmiddels ook ‘Pesjonkelen’ genoemd.

Kort vuraoltju over oeta vroegur ammul gieng of oeta wââr !

Nouw go’k un klein vuraoltje vutellu oovur mun nieuw fietsku die’k vanoos vaodur gukrjeegu aar meej mun vujaordag. Wok nouwir kundu grust ââchturoovur in oewe stoel gaan hangu, waant g’oef nie tu leezu, aljin mar tu lusturu. Daorvur mottu meej du’ muis’ en  du ‘cursor’ van oewu PeejCeej op ut vaksku meej  ‘► 00:00’  durin drukku en dan oordu mijn meej mun vuraoltje. Veul lustur pluzier. Aggu wilt kund’ut wok nog meejljeezu. Ier is du tekst:

Opmerking: De tekst vant vuraoltje eddu zowiezo nodug aggu ‘Puffektdadfiejalekt’ via de App van E-L Nieuws-Bulletin gudownlood èd.  Daorin is naomuluk gin ‘audioplayer’ toeguvoegd.

Mun nieuw fietsku

01

S’vaodur aar mij un nieuw fietsku beloofd vur mun  vujaordag. IJ aar daovur op nun goeiu dag un ouw fietsku op du kop gutikt. IJ gien da jimmul rippureeru en moffulu, zoda ut ur as nieuw zou uitzien. Hij gieng da, zeg mar schrwootoopfietsku,  jimmul uit mukaoru aolu, schuuru en moffulu, vervu dus ! Allus ieng-tie dan aon touwkus in’t schuurku aon nu’n balluk. Ast ammul goed drôôg waar, gieng ut bietju vor bietju wir in mukaoru. Dan wiertur in du laogurkus dik zwart vet gedaon. In da vet gienge dur dan van die jillu kleinu looiurkus. Da waar om allus gesmjird tu laotu lôôpu, zee oos vaodur. As tur n’ slag in’t wiel zaat deej ôôs vaodur meej un klein rond dosku meej glufkus du spjêêku spannu. As du fiets dan einduluk wir in mukaoru zaat, dan wier-tie op zunnu kop guzet en as klap op du vuurpijl draaidu ôôs vaodur ut wiel rond en trok-ie meej un kwasju verf n’n gouwu bies ovur du vellugu. Da wââr astikku mooi. En aggu nie bij du trappurs kon, dan wierru dur op du trappurs outuru blokskus guzet, dan kond’ur wel bij. T’waar wel un bietju moeiluk meejut opstappu. Die trappurs roldu nogal us ondur oew voetu dur en dan schwootu dus van du trappurs af en da kon wellus vurekkus zjêêr doen aon oew schjêênu.  Op mun vujaordag mog ik ur un rondju meej rij-ju. Blij en jil trots reej ik weg op mun nieuw fietsku en zaat mun eigu, al fietsund weg, in du ruitu van d ‘uizu tu bukijku en klaptu toen bovu n’op du stilstaandu viskaar van Jaop Schildur. Un slag in mun vurwiel nutuurluk en dun gouwu bies nor du fielustijnu. Niemund ââr w’oog vur mun afgeschaofdu knieju, enkul aljín mar vur da krom vurwieluku. Kon ôôs vaodur wir ovurnuuwt aon du slag meej zu’n nippultju en kwasju. Dieju gouwu bies is nooit niemur jimmul recht gukommu. ’En, zeej oos vaodur, bendu blij meej oew nieuw fietsku. Jaaa… zee’k, jil blij,mar dur zit gin bel op en d’ur zittu wok gin spatlappu aon. Ohh, zeetie, die vraogdu dan mar meej Sienturklaos. “Aââch”, zeej ‘k , “scheej-tur toch meej uit meej oewu Sienturklaos”, daor gulwoof ik al un jaor niemur in. K’eb allus guvonnu op zoldur: zunnu tabburd, zunnu mijtur, zunnu baord, en du staf ! En da vuraol van nieuwu kientjus meej dun’ooi-juvair, daor kundu w’ok wel meej opouwu.  “O ja”, zeej ôôs vaodur, “witte gij dan hoe ut dan wel gaoj”? Ik zeg: “Jaa, kientjus worru guwoon gubòòru en ik zal nèt zo lang zoeku to’k w’ok diejun boor gevonnu n’eb”, want die zal hier w’ok wel ergus rondhangu !

Da zèn toch ammul diengu diej indruk op oe emmu gumokt eej, âândurs zouwd’ut oeweigu niemjir èrienurd ga’d emmu !

Reactie op aflevering 4

Mw.Ilona Oostvogels-Neven reageerde als volgt op de aflevering van 4 juni j.l.:
“Prachtug, mooj oos diejalekt. Wij geevu’nut oos kienduru (nu 10 en 14) wok meej. Ier nog un mooi-ju ânukdootu van oonzu jongstu, vier guleeju. In du wientur:02du poldurplas vol meej ijs. Dus wu giengu schêtsu. Du jongstu meej z’n bôtjus aon. Vurrut jist op’t ijs. IJ von’ut guweldug. Dus du volgundu dag op schwool teegu du Juf:”Juf ik ben giesturu wiestu schêtsu”. Zu zeej:”Oow, wa knap van jouw en wa eddu gutjikkund ? IJ stik vubaosd nutuurluk: “Neeju Jufrouw, guwoon schêtsû,òp’t ijs !

Mooi toch ! Ilona, dankoewel vur jouw rujaksie. Du rujaksie van Piet en Anja Nouws von’k trouwus wok nie vûkjird : “Geweldig en blijven doen a.u.b. !”

Braobaansu  spreuku en/of  un Diejalekt-vutaolurku

03Du oplossieng van du Braobaanse spreuk van du vurigu maand is: ‘As’t rèngult op du pustoor, dan druppulut op du kûstur’ butjikunt: ‘Wanneer de belangrijkste persoon in een bepaalde hiërarchie een tegenslag of meevaller heeft, dan voelt de mindere man daar ook de gevolgen van”.

Tot slot ut diejalekt-vutaolurku van djeezu kjir: “Oozu nieuwu buurman is nie aljin nu’n dalluk mar wok’n opneukurku  ennun grwootu loebus. Ik aar daor van èndurunafaon gin fuduusie in”, zeej oos moeku teegu n’oos opoetju.

 Oew oplossieng stuuru nor:
Ie-meel: redactie@streekbulletin.nl

Tot du volgundu maond mar wir bij “Puffektdadiejalekt”.  Oudoe !

About auke201

No comments

  1. Ik vind het heel mooi doet eun mees goed

  2. Ik vind het heel mooi doet eun mees goed

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *