Home / Algemeen nieuws / Puffektdadiejalekt afl10

Puffektdadiejalekt afl10

naamloos

010

In m’n lestu afleevurieng van djeezu seerie goi’k extra aondacht schenku aon’t waark van Fraans Vuschuru (†), die as ’Suuske van de Mjeester’ ut ‘Tètte-Leurs woordeboek’ eej gumokt, da in’t jaor 2000 is uitgubrocht. En dà eetie nie aljin mar gudaon. IJ orguniesjeerdu wok  riggulmaotug bij-jinkomstu vur diejalektliefèbburs, worbij dan ondur aanduru du kennus van’t diejalekt van du
aonwjizugu wier gutoest ( eh .. gutoetst).Nàò zu’n ovurlij-ju (2004) ist’ur nog mar weinug mjir gudaon aan oos plotsuluk diejalekt. Aljin ‘Goei Volluk’ van de Leur en Toine Nooijens uit Ettu  zèn op ullie eigu mùnnier lekkur durgugaon meej liedjus maoku en ziengu en vuraoltjes schrijvu en vutellu en da ammul in’t Lurs en Ettus diejalekt. G’ètta in du vurigu afleverieng nog ammul kunnu ljeezu. Zu doenda nogstjids en da’s mjir as jìnnu grwootu pluim wêêrd. K’oop vanartu da mijn afljeevuriengu van ‘Puffektdadiejalekt’ aonlei-jing zouwu kunnu zen vur un  deegulijku en un goei g’organisjeerdu vurzettieng van’oos diejalekt, ut bulangrêkstu kultuurjil erfgoed, wa nor mijn mjinieng nie mag vudwijnu ! Un bulangrijku
020
taok ierin en iervur zen wegguleet vur d’eemkundukrieng ‘Jan uten Houte’ en vur du plotsuluku radiozendur ‘Local FM’. Tumienstu: Da denk ik dan, eej !

Uit ruspekt en wardjeerieng vurwa Fraans eej betjikund vur ut TètteLeurs diejalekt kundu iernao un aontal fragmentjus ljeezu uit driej sprookskus die Fraans eej guschreevu in’t boek ‘D’r waar’s’, 18 sprookjes uit d’ Eftelieng, dur 6 Brabaantsu vutellurs, waor Fraans
dus dur jin van waar..

Aans en Grietje.

*Toen à die kiendjes nog klein waare, speulde ze aaltij in de box of binne en soms wook wellis buite. Mar novvenaant a z’ouwer wiêre gonge die twjee wa wijer buite de deur speule en soms gonge ze wook wèllis ’t bos in. En ’t waar op n’n dag, da ze de weg niemer trug konne vinne. Ze waare vedwaold. Ze liepe mar wad’op de bonnefwooi  rond.

030*Toen wuldenie Grietje gaon roepe, mar ’t vrouwke kwam zèllef al vur ’t èk staon.  “Ik zal oe ljeere”, krijste ze, “om m’n mwooi ûske te vebollemonde”. Aans veschoot ‘r ammel van. “Zal ik jou is wa vetèlle”, zeej de èks, want da waar ze, “ik zal jou is flienk vètmèste en agge dan dik en rond geworre zèèt, dan gaoi ik oe lèkker opeetu.

 Klein Dûmpke.

*Jil laank geleeje woonde d’r aon de raand van ’t Mastbos n’n outakker meej z’n vrouw en zes kiendere. Ammel jonges. En witte, ’t waare drie tweelienge. Toen de vrouw wir in vewaachting waar, dochte ze dat’r messchient wir n’n tweelieng geboore zou worre, mar da waar toch nie waor.T’waar d’r deze kjeer mar jintje en wir ’n jongeske. Ze noemde n’m  Tijsje. Mar ij groeide glad nie. Of dassem nou poetjespap gaaf of botramme, ij bljeef eeve klein. Durrem waar ’t da ze n’m Klein Dûmpke noemd  →

*En binne jin menuut stùrremde de reus ’t bos in meeju grwoote stappe van wèl  n’n jeele kilomeeter per stuk. Klein Dûmke waar al ’n gèèf end op scheut toen attie de reus jil gienderwijd tierend en brullend aon zaag komme. IJ zeej teege z’n manne: “Vlug, vestopt oeweige n’ier mar onder ’t kreupelout” en zèlluf krooptie in ‘n vossenol. ‘t Bonke van de zeuvemijlslèèrze kwam al gaauw  dichter en dichter bij.

 

Eezeltje Strèktoeweige.

*D’r waar is ne kljeermaoker en die aar drie zeune. Veul gèld wier d’r nie vudiend. De zeune moesse zullie vaoder èllepe zwoo laank as ze konne, totdat ze zwoo oud wiêre da ze van zullie vaoder zèlluf mar ’n vak moesse gaon ljeere. Boovediên waare ze meej z’n drieje zwoo grwoot geworre, da ze iedere dag wel zuvvel botramme n’opaate da de kljeermaoker da niemer kon betaole. Op n’n goeien dag zeejtie teege z’n jonges →

040*De zeun vetèlde van de afgelwoope vijf jaor, dattie timmerman geworre waar en dattie van z’nnen baos as lwoon ’n toafeltje n’aar gekreege. De vaoder keek mar beteuterd bij’t zien van da taofeltje en bij ’t vetèlle van ’t wonderbaorlijke d’rvan, viel zèllefs z’nne bril van z’n neus. Toen zeej de zeun:””Taofeltje D’èktoeweige!”, mar d’r gebeurde niks.

 Wu kenne nutuurluk allemaol du sprookskus van d’Eftulieng uit w’ooze kop. Zoow dikkuls w’ooru vutellu en guljeezu ! T’is toch mooj dag’ut wok in w’oos diejalekt kunt ljeeze. Ut boek is nog stjids te koop in du boekuwienkul.

En as letstu jeerbutwoon aan Fraans ’n paor opdrachjus diej du aonweezugu moessu moaku op un diejalektu bujinkomst van vruugur:

Butjikunis: (3-Keuzu vraog)

Uuvel:                                     uit Mjeenus:                            Lillupwootu:

O snoepje                                O gemeen                                O pootje haken

O hoeveel                                O serieus                                 O slappe benen

O stukje huid                         O om mee te nemen              O hulpeloos liggen

 

Naodur vuklaort: Geneuk.

Guneuk is eiguluk ’n jil guwoon fusoenluk woord, ondaanks da’tut in du Staandurd taol as vudacht wor aongumerkt. Ge mot iermeej nou muschient wel un bietju grinnuku mar da gif niks, houdoew’eigu mar nie in, wor! Jil veul nettu en fusoenluku mensu in Braobaant gubruiku n’ut woord tu pas en t’onpas in allulei uitdrukkiengu, die bij w’oos jil guwoon zèn. Ik noemdur ’n paor:

Ouw d’oew guneuk = Stop meej ruuzie maoku;

Neuktu’t mar in du vullusbak = Flikkur’t mar in du vullusemmur;

Wa neuk’ta nou = Da’s toch nie zoo aarg;

Gu mot onduraand mar opneuku =  ’t wor tijd dagu weggaot;

Da’s wel ’n neuksul = Das un sjagurijn.

Oe kommu zu dan aon al diej woordu die zèn afguleid van neuku zuldoew’eigu muschient wel afvraogu.Neuken is eiguluk in jil guwoon, keurug woord. Ut betjikunt stompu/stwootu/kloppu/slaon en is afguleid van’t Engulsu woord ‘to knock’. Ut zèn aanduliengu die nie zoo prettug worru ervaoru en durrum krijg neuku ammaol en aljin mar neegutievu butjikkunissu. ‘Neuken’ word’ok nog gubrûkt vur du woordu ‘zeuru en zaonuku’. Nouw, da wittuwu dan ok awir. Zèn wu van da ‘geneuk’ tumienstu af.

 

Frutsulku

’t Lestu inguzondu ‘kort, leutug rijmulèrku’ van Pjeer van de Leur.

Vugeetu

As mannuku bendu nog jong van jaoru en gu doedus wa vugeetu

Dan is da omdaggu onervaoru zèd, da wil iedurjin wel weetu.

Mar aggu wa’dop jaoru komt en’t ooveurkomt oe da w’ok,

Dan zèddu injees nu’n echtu, vugjitaachtugu ouwu sok.

 

En wok du lestu ‘Braobaansu spreuk’ !

“Aljin lochtu vracht”, zeej du schippur en ie gwooidu z’n wijf in’t wottur !

Djeezu spreuk wor gubrûkt in guvallu worbij riegoereuzu maotrigûlu gunoomu mottu worru.

050

 

Bronvermelding:

Bij het samenstellen van de tien afleveringen “Puffektdadiejalekt” heb ik gebruik gemaakt van de volgende literatuur : Kwartaaluitgave ‘Brabants’ van Stichting Brabants, TètteLeurs Woordeboek van  Frans Verschuren, ‘Brabantse spreuken  verklaard’ van  Cor Swanenberg, ‘Brabants Mooiste Woord’ en ‘De taal achterna’ van  W. Daniëls, ‘D’r Waar’s’ ,sprookjes uit de Efteling in ’t Brabants van  o.m. Frans Verschuren, ‘Onvervalst Bredaos’ van  A. Buijsen,  en ‘Witte nog?’ van  J. Heestermans.

K’oop van’artu da gullie du tien afleevuriengu èt kunnu wadjeeru en dag’ur wok nog un bietju pluzier’aon è g’ad !

 

Musschient tot ziens en aandurs: OUDOE !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *