Home / Algemeen nieuws / Puffektdadiejalekt

Puffektdadiejalekt

0221

 Ik aar du vurigu kjir al aongugeevu datur niks zoo leevundugur is as’t diejalekt. Mun kleinkienduru worru ongumerkt twee-taolug opguvoed. Naomuluk: buitu du standurd taol praotu zu du taol van hullie ómgeevieng. Da’s taol die bij hullie ljiftijd oort, die zullie meej mukaoru praotu. Da’st nieuwu diejalekt. Zullie praotu un aandur diejalekt as ikku en gullie. Da’st diejalekt van du toekomst, za’k mar zêggu. Z’emmu toch recht op dur eigu diejalekt ! Of nie soms ? En dan leesdu ’n paor maondu guleeju in du kraant meej grwootu letters:

Het dialect is gedoemd

01En wie schrijfta ? Uitgureekund du Braobaanse diejalekt- en taoldeskundigu Wim Daniëls ‘himself’, du schrijvur van o.a. ut boek ‘Brabants Mooiste Woord’ en du man die gezeed èt ga’d da ut diejalekt um ’n taalvursprong eej gugeevu omda ’t Braobaans diejalekt un taoltju is meej mjir dan 80 vuschei-junu klaanku t.o.v. ut Njidurlaans meej mar d’elft durvan.  In’t  kraantuberichju lôttie oos weetu datie zelluf tot zun twollufdu jaor aljin mar diejalekt eej guprot en datie nouw wok nog d’èlft van zunnu tijd stids diejalekt prot. “Over 40 jaor zal’t daormeej wel  afguloopu  zen omda du jonguru dur jillumaol niks meej emmu”, zo beslûit tie zun kraantuartiekultju. Is-tie nouw jilmaol  bulaojtaofult ! Nim nou mar van mijn aon data nie zal gubeuru. Ut diejalekt vudwijnt nie uit Njidurlaand. Nouw nie en noojt nie. Nog stids eej elluku proovinsie in oos laand zun eigu sprjeekaksentu en diejalektu. Du meeloodie, du tongval en du toon vanut praotu is in elluk gebied jil aandurs. Ofta nouw in Groningu, Drentu, Oovurijssul, Limburrug, Zeejlaand of Braobaant is. Allu reegiejoows, steeju en durpkus in elluku proovinsie ebbu altij nog dur eigu sprjiktaol, dur eigu diejalekt dus. Da goj oovur van ginnuraosie op ginnuraosie. Diejalekt is wok zoow (h)erkenbaor. Ondur duzellufde diejalekt-gunootu voeld’oew eigu tuis, op oew gumak, ut voelt veilug waant ‘oos kent oos’ en ut djalekt vubroedurd.  En .. da krijdur nie in 40 jaor uit. Nog nie in 100 jaor. Nimta nouw gurust van mijn aon. Lekkur diejalekt blijvu praotu. Ik kant’oe aònrikkumedjeeru (= van harte aanbevelen).
Eiguwijs? ! Ikku…? Wu sprjikku mukaoru ovur 40 jaor nog wel. Oh neeju, dan ben’k dur niej mjir, en da’s wok un waoreid as ‘nu koej.

Frutsulku

Nouw jist effukus nog zo’n leutig inguzondu ‘kort rijmulèrku’ van Pjeer van de Leur:

Du ripputiesie
Du Blaoskapel die ripputeerdu, ent’waar un schwoon gulûid
Du nummurs kwaamu vloei-jund , aljin ut liep un bietju n’ ûit.
In du pauzu, nog effukus jìntje dan, want zondur ammuzuur kundu nie blaozu
Mar nor aflwoop wel recht nor uis, aans eddu ut gudondur in du glaozu.

Gramaotieka:

Djeezu kjir go’t emmu ovur vuvoegiengu in’t diejalekt en is daormeej wok ut lestu onderdjil van du Graomaotiekabijdraogu in ‘Puffektdadiejalekt’. Enkulu speesiejaolu vuvoegiengu van werkwoordu:
Resputievuluk:  Werkwoord in: Tegenwoordige Tijd, Verleden Tijd, Voltooid Tegenwoordige Tijd  en Voltooid Verleden Tijd:
Zijn (W) –  Zèn (TT) – Waar (VT)  –  Waar (VTT)  –  Guwiest g’ad (VVT).
Willen (W)  –  Wullu (TT)  –  Wuldu (VT)  –  Wouw (VTT)  –  Guwullu g’ad (VVT).
Zullen (W)  –  Zullu (TT)  –   Zal (VT)  –  Zouw (VTT)  –  Zouw  (VVT).
Liggen (W) –  Liggu (TT) –  leej (VT)  –  Guleejd (VTT)  –  Guleejd ga’d (VVT).

PS: Gu motur mar nie tuveul aondacht aon busteeju. Aggu plat prot mottur mar nie aon denku, dan gao’gut vaneigus goed !

Naodur vuklaord: Schoovu.

Vur w’oos eej schoovu du butjikunis van ‘uitrustu’ en eej ier duzellufdu butjikunis as’t woord ‘schaftu’(= eetu in du werkpauze). Schoovu, schoftu  en schaftu butjikunun eiguluk: ‘om du drie uur rustu’. Un ‘schoft’ waar wok ut vierdu djil vanun ‘twollufuurugu waarkdag.

Reacties op aflevering 5 van 2 juli j.l.

Koosje Koevoets reejageerdu meej:  “Astikke leutig da’k dì ammul kan meemaoku. Ik vin ut jil mooi, dà doe nù mêns goed”.
Marijke van Gool-Langen schreef: “Mooi guschreevu en vuteld” en liet jivùnees wjeetu “Da’k goed mun best doe vur oos diejalekt”.
Bedankt vur du mooi-ju reejaksies, dames !

Kort vuraoltju over oeta vroegur ammul gieng of oeta wââr !

 Du gouwu brûiloft.

Djize kjior gaot’ut vuraol van vroegur ovur du gouwu brûiloft,die in grwootmoedurstijd nog nie zûveul vurkwaam, ondaanks dassu toen nog nie zoow  makkuluk giengu schei-ju as opdu dag van vudaog Du mensu wierru toen wok  nog nie zoow oud as nouw. K’ebt zelluf vurig jaor ok meej meugu maoku en w’aaru dur un schwoon fisju van gumokt.Oos kienduru aaru teegu mijn guzeet da’k un nieuw pak moes koopu, wa’k eiguluk nie van plan waar guwiest. Teegu oos vrouw aaru zu da nie oeve zêggu, diej aar al maondu vantuveuru dureigu jilmaol ‘aongukljeed’, zoas du vrouwkus da zêggu. Ikku nor vuNuunu op d’ouwe Brudaosu Baon. Pakku passu. Nao du derdu pasbeurt: “Dà pak zit goed aggu staot, mar ’t staoj bjeetur aggu zit”, aar du vrouw van vuNuunu teegu mij gezjeet in zullieju kleeru wienkul. Kwaam dus goed uit. T’is toch bijna nun jillu dag zittu op zo’n gouwu brûiloft. Eetu, drienku, buurtu, aandjus geevu en kussu !. Dood moej wordur van. Mar wel leutig, ontieguluk leutig, k02an’k wel zêggu ! Pjeer van du Leur (alias Piet Teunissen) aar un vuraoltju nor mijn gustuurd ovur oeta vrùùgur ammul gieng. IJ schrjeef: “Vroeger waarut un zeldsaomèd atter nun gouwe of nun diamaante bruiloft te viere viel. Dan wiertur un kommieteej opgericht van buuru die van waante wiesse en die wel wa mènse kende die wa konne betjikene vur’t fjist. Dur moes vanaf ut uis van de fjistelienge wa maste bwoomkus gezet worre. Dan gieng diegjene die dun boswaachter ut beste kende norum toe om maste bwoomkes te vraage. Dur moeste dan gaote gemokt worre om die bwoomkus durin te zette. Dur moes un paor onderd mjeter sliengers gemokt worre van maste takke, die meej ijzerdraoikes aonmekaore gemokt wierre. En as klap op du vuurpijl kwame dur nog van die krêppepiere rooskus aan’t ange die dur jil de buurt in alle kleure van de regebwoog wiere gemokt. Aon’t uis bove de deur wier un plaot g’ange meej durop ‘Ulde aon’t gouwe paor’ en van daoruit hienge de sliengers naor de maste bwoomkus. Dur wier ‘nu mooie waoge geregeld (jil vroeger ‘nû Sjees) waoraon wiete liente gemokt wiere, die dur alle jonge meskes uit de buurt, meej schoon wiete jurkskus aon, moessu worru vastgouwe. En zo gienge ze dan in optocht te voet  nor de kerk en nao de pontifukaole mies nor du fjistgelegeneid, waar ut fjist meej rusepsie losbraak en waor jil ut durp op afkwaam en un borreltje dronk op’t gouwe paor meej as jin van du woogtepunte van de dag  un serenaode van du plotseluke aarumunie”. Da ware nogis tij-ju!”

Braobaansu  spreuku en/of un Diejalekt-vutaolurku

Ut diejalekt-vutaolurku van afleevurieng 5 waar: “Oozu nieuwu buurman is nie aljin nu’n dalluk mar wok’n opneukurku  ennun grwootu loebus. “Ik aar daor  van èndurunafaon gin fuduusie in”, zeej oos moeku teegu oos oopoetju. Du vutaoling iervan is: “Onze nieuwe buurman is niet alleen een zielepoot maar ook een bazig kereltje en een grote onhandige domoor. Ik had daar van begin af aan geen vertrouwen in”, zei mijn moeder tegen mijn oma”.
Du Braobaanse spreuk vur djeeze maond luid: Du diej, diej è mar un por èrtjus op du plaank. Du’r wor iervan wok wellus gezeet: Bij du diej kundu nie zien of zu komt of gaoj  en w’ok wel:  Waorut brosku zit is du vurkaant.
Oew oplossieng stuuru nor: Ie-meel: redactie@streekbulletin.nl

Di was’t vur djeezu kjir . Tot du volgundu maond mar wir bij “Puffektdadiejalekt”.   Oudoe !

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *