Home / Algemeen nieuws / Puffektdadiejalekt -2-

Puffektdadiejalekt -2-

Jan Hendrickx
“Puffektdadiejalekt -2-“  _____Janendrickx___ 

In mijn eerste column, vorige maand, had ik al opgemerkt dat de Friese taal zich tot een eigen taal had gevormd en bij de ontwikkeling van het Standaard Nederlands geen rol van betekenis heeft gespeeld.
De ontwikkeling van één standaard Nederlandse spreek- en schrijftaal ging destijds allemaal niet zo vlot.
De poging om het  1ste Nederlands woordenboek samen te stellen kwam pas aan ’t eind van de 16de eeuw en werd ondernomen door de predikant Petrus Weiland.
Men beoordeelde zijn resultaat echter als onvolledig en zijn concept woordenboek werd niet goedgekeurd.
Na een samenwerking tussen Nederlandse en Vlaamse geleerden werd het 1ste deel van het ‘Woordenboek der Nederlandse taal’ van De Vries en Te Winkel, pas in 1882 officieel gepresenteerd en dat is nog géén 135 jaar geleden. Zo kort bestaat dus pas het officiële Algemeen Beschaafd Nederlands.
Van Dale werd hun grote opvolger en zijn woordenboek werd bekend als de ‘Dikke van Dale’.
Genoeg over het ontstaan van de taal en het dialect in Nederland. Ik ga het van nu af aan hebben over het dialect in onze regio en dan voornamelijk over het ‘TètteLeurs’ dialect.

Int jaor tweej duuzund is’t ‘Tètte-Leurs Woordeboek’vuschjinu, wa gumokt is dur Frââns Vuschuuru uit Ettu.
Frââns, imidduls al ruim tien jaor dwood, is daor mukaanst tien jaor meej bnjizug guwiest.
Durut vastlêgu van du Ettulurse woorduschat, staoj t’Ettulurs diejalekt op du kaort en da moetu wu koesturu !
Dur zun meejwerking op inturnaasjoonaol nievoo aon du ‘Referantiespelling  vur allu Brabaansu diejalektu’, eej-tie du spelling van oos Ettulurs diejalekt jil goed kunnu toetsu, wa un bjitur plotsuluk diejalekt tot guvolg eej g’ad.
T’is van grwootu wêrdu, da woosu bulangrêkstu kultuuruiting, du taol, vur oos zelluf en vur woos naoguslâcht is vastguljêêd en buwaord. En daor mottu wu Frââns jil dankbaor vur zen.
Du Lurse groep ‘Goei Volluk’ en  d’Ettussu troubadour Twan Nooijens aaru in 2006, 2007 en 2008 nog guprubjird om meej’t orguniseeru van un West-Braobaanse dialectudag ut overnieuw van du grond tu krijgu, mar da bljeek,  meej  naomu dur un kwestie van sentjus, nie aolbaor tu zen.
Dr’is dornao niemaand mir guwiest die ‘t nog opgupakt eej om’t  t’Ettulurs dialekt ondur woosu buvolkieng leevudug t’ouwu.En da’s zôôndu, doodzôôndu.
As woos geenurasie is uitgustorvu, zal tur gin dialekt mir worru geprôt en da zou dan toch nog jil veul zôôndurdur zen, vin ik. Tis wook wûrrum ik ut dialekt as ondurwaarp em gunoome vur m’n maonduluks vuraoltje int  ‘Etten-Leur Bulletin’.
As rujaksie op mun vuraoltju ovur de’Moos’ (bijkeukuntju) op Feesboek kreeg ikun burichju da d’Eemkundukrieng ‘Jan Uutu n’Outu’ sins un tedju ’n waarkgroep eej opguricht vurut Ettus diejalekt en dassu wok gaon prubeeru om zo’n groepku tu maoku vur’t Lurse diejalekt. Da’s goei nieuws, toch! T’is t’oopu dassu wêrtbieju en dattur schot inkomt.
Kan’kzelf jirdur meej ’pusjoen’ asda’k zelluf  aar gudocht. Ik bendur onduraand wel aon toe, à zèkut zelluf.

Grâmoatieka:

Bij’t saomustellu van du diffienietievu ‘Standaord Needurlaanse taol in 1882 ebbu du taolguljirdu ut dureigu en daormeej wok oos, jil moejluk gumokt. Wa d’emmu-wu mottu ploeturu en stoei-ju op schwool meej lidwoordu, vuzetsuls, vuvoegsuls, sprjikwoordu en guzêgdus. En wa dachtu van teeguwoordugu tijd, vuleeju tijd en vultooid vuleeju tijd en wit’ik wa allumaol nog mjir. Akur nog on denk komtut zwjeet bekaanst wir in mun aandu en op mun stui tu staon. In du sprjiktaol vant dialekt emmuwu daor wok meej tu maoku. Int dialekt worru nogallus letturs toeguvoegd, weggulaotu, vuraandurd of vuwiesult.Ik goi daor nouw un paor vubiltjus van geevu:
“Moederskwaam nor buneeju om tu vraogu wa mu’nut ut liefstu n’aaru” (Mijn moeder kwam naar beneden om te vragen wat we het liefst hadden).
Dieju n’oottoo staoj d’op nu kwaoju n’oek. (Die auto staat op een slechte hoek).
Gao g’ut.  (Gaat het). IJ kek nor eur. (Hij kijkt naar haar). Wu kijku n’oos w’oogu n’uit. (Wij kijken onze ogen uit). Vugeetu – Vubildu. (Vergeten – Voorbeelden).

Braobaans guzêgdu:

Du vuriggu kjir aar’k un diejalekt-vutaolurku vur jullie, djeezu kjir meugdu ut volgundu Braobaans guzêgdu vuklaoru, wa t’ur meej budoeld wort dus:
”Z’ è dur eigu awjir âân du punt van du tofful gestwootu” en omut wa makulukur tu maokur “en dur ljopt à zuveul klein spul rond”.
Deezu spreuk wier vroegur wok veul gubrûkt in middu en woost Brabaant. Suukses durmeej !
Du oplossing kunde wir stuuru meejoewu Ie-meel nor ‘redactie@streekbulletin.nl’.

De oplossing van “Ut vutaolurku” van vorige maond is:
”Voordat ik ’n schoon overhemd aan doe, ga ik eerst nog even plassen voordat ik dadelijk de suikerbieten ga wieden en uitdunnen”, zei de knecht tegen de boer”.

Kort vuraoltju over oeta vroegur ammul gieng of oeta wââr !

K’sal prubeeru omt zogoed mooguluk op tu schrijvu. Ik vin’t  ivvul veul moejlukkur om int diejalekt tu schrijvu dan tu praotu.
Hebbu jullie danou wok ? Toen’k  nogun jil bietju jongur waar, un jaor of vjirtien-vijftien, fietstu mu in du grwootu vukaansie wellus jimmul nor du Moerdijkbrug om tu gaon zwemmu.
Vaodurs, moedurs, wooms en tâântus, neevu en nichtu, jil du reutumuteut. Op du fiets.
Tassu bij meej zwemspullu en eetu en drienku, wâânt kraomkus om wa t’aolu waaru d’ur nie. Un ouw laoku meej om oe eigu tu vukleeju.
Da ielu zu dan meej zun tweeju vast aon du puntu en gu kont’ur dondur op zêggu dat’ur altij wel intju waar die da laoku liet vallu en nutuuluk altij op un moment daggu nie al tu veul aon aar.
Op nû kjir aar oos tââtu Kooba vur ut noruis gaon dur badpak, wa mjir op un tentju leek, ondur dur rokku dur laotu zakku, mar z’aar gin kans guzien om dur onderbroek aon tu trekku, omda t’ur un paor gastu speesjaol  daor op lââgu tu loeru. Zu moes, zondur ondurbroek dus, meej dur fiets teegu dun dijk omhôôg.
Toen zu bukâânt boovu waar, gleezu meej fiets en al, mar zòndur ondurbroek, nor buneeju.
Nou, die kêruls kwââmu wel aon dur trekku, zikkur wêêtu en wij, die opguschootu brakku, deeju n’ut zowa in oos broek van’t lââchu, da snaptu wel ééj !

Da zen toch ammul diengu van vruugur die indruk op oew emmu gumokt, âândurs zouwd’ut oew eigu nie mjir errienurd ga’d emme!

Naodur vuklaort: Baomus

Ast guur èrrufstwjir is, meej veul wiend en reegu, emmu w’ut dikkuls ovur baomuswjir. Oe kommuzur d’r eiguluk bij om da tu zêggu ?
Nouw, ut woortju ‘baomus’ is un vukortieng van ‘Bavo-mis’.
Opdu fjistdag van d’eilugu Sint Baovoo  op jin oktoobur, wietur bij du kattulieku un eilugu mies opgudraogu,  zoassu da noemdu. ‘Tsal muschient al un paor jaoru slecht wjir guwiest zen op jin oktoobur, waordur d’eilugu Baovoo ierdùr vuneigus meej wiendurug en rèngulachtug èrrufstwjir in vubaant wier gubrocht. Vandaor !
Di wasut vur deezu kjir.
Tot du volgunde maond mar wir bij “Puffektdadiejalekt”. Dan goi’k wok un kort vuraoltju int diejalekt  vútellu (!) en istur un kleinu inguzondu bijdraogu van Pjeer van du Leur.

Oudoeoeoeoe  !

About auke201

No comments

  1. Kem dur meej veul emootie nor gekeke, schwoon stuk(sku), jao da waare leutuge dialectdaoge, mar net gezeet dur moesse wel peguls binne komme en da waar te weinug omt vol touwe, ikke, ik laot doplossieng gère aon un aander belaangstellende over, kem al zwoveul mekaant gewonne, oudoe Peer van d Leur

  2. Kem dur meej veul emootie nor gekeke, schwoon stuk(sku), jao da waare leutuge dialectdaoge, mar net gezeet dur moesse wel peguls binne komme en da waar te weinug omt vol touwe, ikke, ik laot doplossieng gère aon un aander belaangstellende over, kem al zwoveul mekaant gewonne, oudoe Peer van d Leur

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *